آریایی در گذر تاریخ، مردمان آریایی کیستند؟

واژه آریایی در گفتمان ملی، زبانی و نژادی ایران امروز بار‌ها تکرار شده و می‌شود اما مفهوم این واژه چیست؟ این واژه به چه کسانی یا چه تمدن‌هایی اشاره دارد؟ آیا ایرانیان امروز آریایی هستند؟ چنان که خواهیم دید مفهوم این واژه در تمدن‌های مختلف و در گذر زمان بار‌ها دستخوش دگرگونی شده است. منظور ما از آریایی در ایران امروز کدام یک از این مفاهیم است و کدام باید باشد؟

زبان‌ها و مردمان هندو اروپایی

در سده هجدهم میلادی دانشمندان اروپایی به رابطه‌ای قدرتمند میان زبان‌هایی چون لاتین (زبان رسمی روم باستان و دین مسیحیت)، یونانی، فرانسوی و آلمانی پی بردند. در ابتدا گمان می‌شد این شباهت‌ها به دلیل همزیستی درازمدت در کنار یکدیگر و مبادله فرهنگی گویشوران آن‌ها بوده است اما پس از چندی با رمز گشایی گویش‌های کهن و بررسی واژگان کلیدی روشن گردید که همه این زبان‌ها ریشه‌ای مشترک داشته و از یک زبان مادر مشتق شده‌اند. با تحقیقات بیشتر مشخص گردید که بسیاری از دیگر زبان‌های اروپایی همچون گروه سلتی (مانند ولزی و ایرلندی) و گروه اسلاوی (مانند روسی، اوکراینی، صربی و بلغاری) نیز به همین خانواده تعلق دارند. تحقیقات بیشتر و رمزگشایی کتیبه‌هایی باستانی خاورمیانه و هندوستان روشن کرد که زبان‌هایی که در این منطقه با فاصله قابل توجه از اروپا و در گذشته‌ای بسیار دور رواج داشته‌اند نیز شباهت‌هایی بنیادین با زبان‌های اروپایی دارند. با پیشرفت علوم زبان‌شناسی و باستان‌شناسی بسیاری از زبان‌های باستانی فراموش شده نیز شناسایی شده و در این گروه قرار گرفتند و روشن گردید که این خانواده از گذشته‌ای دور در گستره‌ای پهناور پراکنده شده است. این خانواده زبانی امروزه با نام علمی «زبان‌های هندو اروپایی» شناخته می‌شود اما در ابتدا نامی دیگر داشت و مفهوم آن تنها مختص به زبان نبود.

Indo-European_branches_map

گستره گویشوران امروزین زبان‌های هندواروپایی در آسیا و اروپا

به خواندن ادامه دهید

Advertisements

از بیزانتیوم تا قسطنطنیه تا استانبول، شهری به قدمت تاریخ

اگر دریای مرمره و تنگه بسفر زبان می‌گشودند داستانی شنیدنی برای مردمان امروز به ارمغان می‌اوردند. حکایت تولد و رشد و زوال و بازیابی تمدن‌ها، حکایت فراز و نشیب مردمانی که گاه بر جهان حکم می‌راندند و‌گاه به زیر چکمه بیگانگان روزگارشان سیاه می‌گردید. استانبول قدیمی‌ترین شهر زنده تمدن بشری نیست اما تاریخش اگر پربار‌تر از قدیمی‌ترین شهر‌ها نباشد، کمتر از آن‌ها شنیدنی نیست.

برخی آثار بشری یافت شده در این منطقه پیشینه‌ای نزدیک به نه هزار سال دارند. «تراکیان» هندو اروپایی سنگ بنای اولیه تمدن خود را در شمال شرق بالکان بنا نهادند و این سرزمین به همین دلیل «تراکیه» نام گرفت. اما سنگ بنای شهری که امروز استانبول می‌نامیم بنا به روایت و افسانه‌های یونانیان نزدیک به ششصد سال پیش از میلاد مسیح و به دست سرداری یونانی به نام «بیز» بنا شد و «بیزانتیوم» نام گرفت. شهری که تبدیل به قلب تجاری و فرهنگی منطقه خود شد تا آماده نقشی بس بزرگ‌تر در دوره‌های پیشرو شود.

اگرچه خواستگاه نماد ماه و ستاره را میان رودان و یا ایران می‌دانند و اولین به کار گیرنده این نماد در مقیاس بزرگ مهرداد ششم، پادشاه مقتدر «پنتوس» بوده است (خاندانی ایرانی تبار که با تاثیرپذیری از دو فرهنگ ایرانی و یونانی بر منطقه شمالی آناتولی حکمرانی می‌کردند). اما در منابع یونانی و برخی منابع اولیه رومی نماد ماه و ستاره را به بیزانتیوم نسبت داده‌اند. ریشه رابطه نماد ماه و ستاره با بیزانتیوم به زمانی بازمیگردد که مطابق روایت یونانی در سال ۳۴۰ پیش از میلاد بیزانتیوم و متحدان آتنی تحت محاصره قوای فیلیپ مقدونی قرار داشتند و تنها ظهور یک نور اعجاب انگیز در کنار هلال ماه در هنگام حمله شبانه فیلیپ موجب شکست مقدونیان گردید. اهمیت رابطه این نماد با این شهر زمانی به اوج رسید که ماه ستاره به مرور زمان تبدیل به نماد سلسله‌های اسلامی و سرانجام تبدیل به پرچم رسمی حاکمان عثمانی استانبول گردید.

تنگه بسفر

نمای تنگه بسفر از سرای توپقاپی در استانبول

به خواندن ادامه دهید